دکتر مجیده هروی، استادیار دانشکده پرستاری و مامایی دانشگاه شاهد
دکتر فریده یغمایی، دانشیار دانشکده پرستاری و مامایی دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی

ویراستار انگلیسی: دکتر مجتبی ویس مرادی
ویراستار فارسی: دکتر فاطمه الحانی
حروفچینی و صفحه آرایی: فرشته حیدری
طراح جلد: اصغر سورانی
ناشر: انجمن علم ی پرستار ی ایران
مشاوران علمی این شماره (به ترتیب حروف الفبا):
دکتر فروزان آتشزاده شوریده دکتر فرشته آیین حسین ابراهیمی دکتر محمد اسماعیلپور بندبنی اکرم پرنده دکتر فاطمه جعفرآقایی دکتر محمدرضا حیدری دکتر ناهید رژه دکتر مریم رسولی محمدعلی سلیمانی دکتر رضا ضیغمی دکتر آذر طل دکتر سامره عبدلی پوران فراهانی دکتر انوشیروان کاظمنژاد محمد مجلی سید سعید نجفی دکتر مجتبی ویسمرادی دکتر مجیده هروی دکتر فریده یغمایی
نشانی: تهران – میدان توحید – دانشکده پرستاری و ماما یی تهران
کدپستی: 1419733171، صندوق پستی: 398/14195، تلفن و نمابر: 66592535
e-mail: [email protected] , Website: http://jne.ir

آموزش پرستاری دوره 1 شماره 2 زمستان 1391، 28-21
بررسی موانع آگاهی و باورها در زندگی با دیابت نوع 2 و عوامل مرتبط با آن

فرشته مجلسی، بهرام محبی، آذر طل، عباس رحیمیفروشانی

چکیده

مقدمه: زندگی با دیابت چالشی عمده برای بیماران دیابتی نوع 2 و توانمندی آنان به شمار می رود. در این راستا، تمرکـزبر باورها و آگاهی بیماران به عنوان عوامل مؤثر در برنامهریزی زندگی روزمره آن ها به شمار می رود. این مطالعه با هدف بررسی موانع آگاهی و باورها در زندگی با دیابت در بیماران دیابتی نوع 2 و عوامل مؤثر بر آن طراحی و اجرا شد.
1268732239263

Downloaded from jne.ir at 10:30 +0330 on Wednesday October 11th 2017

Downloaded from jne.ir at 10:30 +0330 on Wednesday October 11th 2017

روش: این مطالعه از نوع مقطعی (توصیفی- تحلیلی) بود که در سال 1391 بر روی 600 بیمار با نمونـ هگیـری تـصادفیانجام شد. جامعه مورد مطالعه، بیماران مبتلا به دیابت نوع 2 مراجع هکننده به بیمارستانهای تابعه دانشگاه علوم پزشـکی تهـرانبود. ابزار مطالعه شامل دو بخش اطلاعات دموگرافیک و مرتبط با سلامت و بیماری و شاخص کنترل دیابـت (HbA1C) بـا 10 سؤال و ابزار موانع آگاهی و باورها در زندگی با دیابـت بـا اسـتفاده بخـشی از ابـزار موانـع دیابـت Diabetes Obstacles Questionnaire (10 سؤال) بود که توسط مقیاس از کاملاً موافقم (5) تا کاملاً مخالفم (1) اندازهگیری گردید. روایی ابزار بابهرهگیری از نظر اساتید صاحب نظر و پایایی ابزارمطالعـه بـا اسـتفاده از روشtest-retest انـدازه گرفتـه شـد (83/0). روش جمع آوری اطلاعات، تکمیل پرسشنامه با استفاده از مصاحبه بود. برای تجزیه و تحلیل داده از نرم افزار آماری SPSS v.11.5 و آزمون های آماری توصیفی (میانگین و انحراف معیار) و استنباطی (کای دو و مدل رگرسـیون لجـستیک) اسـتفاده شـد. سـطحمعناداری در این مطالعه کمتر از 05/0 در نظر گرفته شد.
یافتهها: میانگین و انحراف معیار موانع آگاهی و باورها 61/7±26/31 بود که متغیرهـای سـالهـای ابـتلا بـه بیمـاریدیابت، سطح تحصیلات، نوع درمان ، وضعیت شغلی، گروه های سنی ، وضعیت درآمد وHbA1C با موانع آگاهی و باورها ارتبـاطآماری معناداری داشتند (001/0<p). نتایج مدل رگرسیون لجستیک نشان دادکه نسبت شانس موانع با سـال هـای ابـتلا بیـشتر (001/0=p)، تحصیلات زیردیپلم (001/0<p)، انسولین درمانی (004/0=p) و درمان توأم خوراکی و انـسولین (02/0=p)، سـنبالای 65 سال (001/0=p) و کنترل نامطلوب دیابت (001/0<p) ارتباط آماری معناداری دارد و عوامل فوق بـا شـدیدتر بـودنموانع آگاهی و باورها ارتباط دارند.
نتیجه گیری: نتایج مطالعه حاکی از این است که شدید بودن موانع آگاهی و باورها با سن سالمندی، سالهای ابـتلا بـهدیابت بیشتر، تحصیلات کمتر، درمان غیرخوراکی دیابت و کنترل نامطلوب در بیماران دیابتی نوع 2 ارتباط داشت. بـا توجـه بـهنتایج یاد شده طراحی و اجرای مطالعات مداخل های تئوری محور در مورد عوامل قابل تعدیل این موانع پیشنهاد میشود.

کلید واژهها: آگاهی، باور، مانع، زندگی با دیابت، دیابت نوع 2، HbA1C

تاریخ دریافت: 1/8/1391 تاریخ پذیرش: 14/11/1391

مقدمه

یکی از نتایج تغ ییرات دگرگون ی در الگوی بی مـاری هـا، شیوع بیماری های مـزمن از جملـه دیابـت اسـت (1). دیابـتشایع ترین بیماری مزمن در سراسر دنیاسـت (2) و مـدیریت وکنترل آن نیازمند ارایه خدمات جـامع و فراگیـر توسـط افـرادحرفهای است (3). دیابت تهد یـد فز آی نـدهای بـرای سـلامتجهانی محسوب می شود بـه طـوری کـه سـازمان بهداشـت
جهانی (1993) تمام ی کشورها ی جهان را به مبـارزه بـا ایـ ن بیماری مزمن فراخوانده است (4). علـی رغـم پیـشرفت هـایبی شمار در تشخیص و درمان دیابت نوع 2، کنتـرل مطلـوباین بیماری و زندگی با دیابت چالـشی عمـده بـرای بیمـارانمبتلا به شمار می رود (5). باورهـا و آگـاهی دربـاره دیابـت از طریق ارتقا ی تبعیت از رژیم درمانی و نگرش مثبت نسبت بهبیماری بر مدیریت و کنترل آن تأثیرگذار است . عواملی ماننـدباورهای مرتبط با سلامت، سواد سلامت و نگرش، از فرهنگجوامع تأثیر می پذیرد. اگر جامعـه را بـه عنـوان یـک کلیـت،دایره ای با بخش های مختلف در نظر بگیریم که هر بخش آن قـسمتی از نیازهـا، ارزش هـا و هنجـار مـرتبط را در برگیـرد، آموزش یکی از این بخشها به شمار می رود که خود می تواند از باورها و آگاهی افراد را به عنوان زیرساخت آن مطرح نمـود (6). به منظور حصول به این نتایج به کارگیری استراتژی مؤثر در این راستا اثربخش خواهد بود (2). مطالعات مبتنی بر جامعه مطرح نمود هاند که استراتژی های طراحی شده ممکـن اسـتبتواند پیامدهای این بیماری را بهبود بخشد. با توجه به این که حمایت درک شده و توانمندسازی افراد مبتلا به دیابت هـستهمرکزی مراقبت در این بیماری مزمن است (7). مضاف بر اینعوامل متعددی به عنوان چالش در فعالیت های روزمـره ایـنبیماری اثرگذار شناخته شده اسـت (8و9). مواجهـه روزانـه بـاچالشهای خودمراقبتی بـرای سـال هـای متمـادی بـر رفـاهبیماران اثرگذار است و حتی می تواند مـی توانـد یـک سـری ازعلایم روانی را ایجاد کند (9و10).
به منظور بهبود تبعیـت از درمـان بیمـاران مبـتلا بـهدیابت باید بر موانع پیش رو غلبه نمایند (11و12). با توجه بهاین که لازمه کنترل مؤثر دیابت نوع 2 توجه بـه ابعـاد همـهجانبه زندگی با دیابت است، تمرکز بر آگاهی و بـاور بیمـارانمی تواند نقش کلیدی در تبعیت از رژیـم پیـشنهادی درمـانمنحصراً برای هر بیمار داشته باشد (13). در نتیجه مـدیریتدیابت موفق ، هم ارا یه دهنده خـدمت و مـراقبین غیررسـمی این مورد را در بیمار دچار مشکل تبعیت از درمان بـه راحتـیتشخیص می دهند. در این راستا مطالعـهCampos نـشانداد که افراد هیسپانیک به عنـوان قـشری از جامعـه ایـالاتمتحده که بر طبق مطالعات، 91% آنهـا بـا مفهـوم آگـاهیHbA1C به عنوان شاخص کنترل دیابت آشنایی نداشـتند واطلاعات بسیار محدودی در مورد دیابت نوع 2 با توجـه بـهشیوع آن در جامعهشان داشـتند کنتـرل نـامطلوب دیابـت وتبعیت نامطلوب این بیماری را گزارش نمودند (14).
ابعاد مختلف زندگی با دیابت باید توسط افراد مبـتلا درک شوند و نگرانیهای بی شمار و موجـود ناشـی از ایـنبیماری مورد توجه قرار گیرد (9). با توجه به لزوم برطـرفنمودن ایـن موانـع، ارزیـابی بیمـاران در ایـن زمینـههـ ا وشناسایی آنها در این دسته بیماران بسیار مهم و ضـروریاست. باورهای سلامتی، نگرشها و موانع تبعیت از درمـانبایــد بــرای قادرســازی بیمــاران در دســ تیابی آن هــا بــه اهداف شان مدنظر باشد (15).
رویکرد توانمندسازی دیابت با سه جزء کلیدی آن لـزومتوجه و تمرکز بر موارد فوق را بیشتر نمایان می سازد که عبـارتاز موارد زیر می باشد: 1) واقعیت دیابت این اسـت کـه بیـشتر از95% مراقبت دیابت توسط بیمار انجام می شود و بنابراین بیماری دیابت و تصمیم گیری در مورد درمـان روزمـره در کنتـرل خـودبیمار است ، 2) رسالت اولیه تیم بهداشتی درمـانی، مهیـا کـردنتجربه، آموزش و حمایت روانی در مورد بیمـاری دیابـت اسـتبنابراین بیماران می توانند آگاهانه درباره رفتارهای خودمـدیریتیروزمره تصمیمگیری نمای ند و 3) افراد تـصمیمات و تغییراتـی راکه شخصاً در آن دخیل هستند می پذیرند به دلیـل ایـن کـه بـاتوجه به سبک زندگی خود آنها را اتخاذ نمودهاند (15). این سهجزء کلیدی رویکرد توانمندسازی نشان دهنده این مهم است کهبیماران باید به قدری بر ابعاد مختلف جسمی، روانی و اجتمـاعیدیابت اشراف داشته باشند تا بر موانع مرتبط فائق آینـد. بخـشعمدهای از این توانمندسازی با آموزش دیابت بـا رویکـرد همـهجانبه مهیا می شود. ده مفهوم کلیـدی توانمندسـازی در دیابـت شامل تأکید بر کلیت انسان، تأکید بر تواناییهای فرد بـه جـایتمرکز بر نقصان ، انتخـاب نیازهـای یـادگیری بیمـاران، تعیـیناهداف اشتراکی ، تغییر رهبری و اتخاذ تـصمیم، عمـومی سـازیمشکل و راه حل ها، تحلیل نارساییها و شکس ت هـا، شـناخت واف زایش تقوی ت داخل ی ب رای تغیی ر رفت ار ، ت سریع در ام ر مشارکت پذیری و تأکید بر شبکههای اجتماعی و منابع می باشد.
1268732239263

Downloaded from jne.ir at 10:30 +0330 on Wednesday October 11th 2017

Downloaded from jne.ir at 10:30 +0330 on Wednesday October 11th 2017

ناگفته پید است دسترسی به این اهداف به جز تمرکز بر دانـش وباورهای مـرتبط بـا بیمـاری در افـراد مبـتلا بـه دیابـت میـسرنمی باشد (15). غلبه بر موانع آگاهی و باورهای مرتبط با دیابـتبه عنـوان یـک زیرسـاخت منطقـی در راسـتای توانمندسـازیبیماران در مدیریت زندگی با دیابت مبتلا و شناخت عوامل مؤثر بر این موانع به شمار میآیند. این مطالعه با هدف بررسی موانـع آگاهی و باورها در زندگی با دیابت در بیماران مبـتلا بـه دیابـت نوع 2 و عوامل مؤثر بر آن طراحی و اجرا شد.

روش مطالعه

نوع این مطالعـه مقطعـی ( توصـیفی- تحلی لـی) بـود. جامعــه آمــار ی ایــن پــژوهش بیمــاران دیــابتی نــوع 2 مراجعهکننده به بیمارستانهای منتخب تابعه علـوم پزشـکی تهران (امام خمینی (ره)، شریعتی، امیـراعلم و بهـارلو) بـود و600 بیمار دیابتی نوع 2 به عنوان حجـم نمونـه مطالعـه بـهروش تصادفی انتخاب گردیـد. معیارهـای ورود بـه مطالعـه، تأیید بیماری دیابت نوع 2 ( ثبت دو بـار قنـد ناشـتای بـالای126 میلیگرم در دسیلیتر) توسط پزشک متخصص غدد بـا گذشـت بـیش از یـک سـال از تـشخیص قطعـی بیمـاری، رضایت کتبی جهت شرکت در مطالعه و سـواد کـافی بـرایتکمیل پرسشنامهها بود. معیارهای خـروج از مطالعـه شـاملعدم رضا یت بیماران برا ی شر کت در مطالعه، نداشتن شرایطجسمی مناسب برای پاسخگویی به سؤالات، دیابت بارداری،وجود مشکلات شـناختی و بیمـاری روانـی بـود. ابـزار ایـنمطالعه پرسشنامه دو قـسمتی بـود. قـسمت اول پرسـشنامهمربوط به اطلاعات دموگرافیک مانند سن، جـنس، وضـعیتتأهل، سـطح تحـصیلات، شـغل، میـزان درآمـد و در ادامـهسؤالاتی مربوط به وضـعیت بیمـاری و تجـارب بیمـاران درم ورد بیم اری خ ود مانن د ط ول م دت بیم اری و س ابقه خانوادگی دیابـت بـود. شـاخصHbA1C هـم بـه منظـوربررسی میزان کنترل دیابـت انـدازهگیـری گردیـد. سـؤالات مربوط به موانع آگاهی و باورها در زندگی بـا دیابـت از ابـزار کلــی Diabetes Obstacles Questionnaire شامل 10 سؤال بود که توسط مقیاس از کاملاً موافقم (5) تا کاملاً مخالفم (1) انـدازهگیـری گردیـد. امتیـاز کـسب شـدهبالاتر حاکی از مانع بیشتر زندگی با دیابت بود (13). ابزار یادشده پس از کسب اجازه برای استفاده، توسط دو متـرجم بـهزبان فارسی و انگلیسی و آشنا به مسایل دیابت ترجمه و بـازترجمه شد. در نهایت ابزار بـاز ترجمـه شـده بـه پدیدآورنـدهاصلی ابزار عودت داده شد و مورد تأیید ایشان قـرار گرفـت.
میزان پایایی این ابزار بـا روشtest-retest بررسـی شـد.
برای تع یـی ن پایـایی ابـزار، پرسـشنامه در اختیـار 30 نفـر ازبیماران دیابتی مراجعهکننده به مرکز که بعداً از مطالعه اصلیخارج شدند قرار گرفت. مقادیر محاسبه شده آلفا بـرای ابـزارمطالعه 83/0محاسبه شد . به منظـور تعیـی ن روایـی ابـزار دراختیار ده تن از اساتید متخصص حوزه دیابت قـرار گرفـت ونظرات آنان در ابزار نهایی اعمال گردیـد. بـه لحـاظ رعایـتملاحظات اخلاقی اهداف مطالعه کاملاً با افراد شرکت کننـدهمطرح شد و به آنان اطمینان داده شد که اطلاعـات حاصـلهصرفاً جهت انجام مطالعه تحقیقاتی است و کلیـ ه اطلاعـاتحاصله نزد محققین محرمانه باقیمانده و از اطلاعات به نحـواحــسن اســتفاده خواهــد شــد . از کلیــه شــرکت کننــدگان رضایت نامه برا ی شر کت در مطالعه و ادامه آن اخـذ گرد یـد.
در تمام مراحل تحقیق کرامت انسان ی مورد توجه پژوهـشگرو پرسشگران قرار داشت. تمام مراحل اجرایـی ایـ ن تحق یـ ق توسط کم یتـه پـژوهش دانـشکده بهداشـت دانـشگاه علـومپزشکی تهران بررسی و اجرا شده است . به منظـور تجزیـه وتحلیل داد هها از جداول فراوانی و آزمون کای دو جهت تعیینروابط بین عوامل مؤثر بر مانع آگاهی و باورها و روش آنـالیزرگرسیون لجستی ک برای بررسی توأم عواملی که بر شـانسشدید بودن عوامل اثرگذار تأثیر دارند استفاده گردید. در ایـنمطالعه از نرم افـزارSPSS v.11.5 اسـتفاده شـد. سـطحمعناداری در این مطالعه 05/0 تعیین گردید.

یافتهها
در مجموع 600 بیمار مبتلا به دیابـت نـوع 2 در ایـنمطالعه شرکت نمودند، میانگین و انحراف معیار موانع آگاهی وباورها 61/7±26/31 بود . متغیره ای سال های ابتلا به بیماری
1268732239263Downloaded from jne.ir at 10:30 +0330 on Wednesday October 11th 2017

Downloaded from jne.ir at 10:30 +0330 on Wednesday October 11th 2017

1268732239263Downloaded from jne.ir at 10:30 +0330 on Wednesday October 11th 2017

Downloaded from jne.ir at 10:30 +0330 on Wednesday October 11th 2017

دیاب ت، س طح تح صیلات، ن وع درم ان، وض عیت ش غلی، گروه های سنی ، وضعیت درآمد وHbA1C با موانع آگاهی وباورها ارتباط آماری معناداری داشتند (001/0<p). اطلاعـاتدموگرافیک افراد تحت مطالعه در جدول شماره 1 آمده اسـت. از طرف دیگر نتایج مدل رگرسیون لجستیک نشان داد نسبت برتری شدید بودن موانع آگـاهی و باورهـا در افـراد گـروه بـاسال های ابتلا به دیابت 10-5 سال ، 35/0 برابر، در افـراد بـاسال های ابتلا به دیابت بیش از 10 سال، 3/0 برابر گـروه بـاسال های ابتلا زیر 5 سال بود. از نظر آماری این نسبت برتری در هر دو گروه معنادار بود (001/0=p). نسبت برتـری شـدیدبودن مو انع آگاهی و باورها مرتبط دیابـت در افـراد بـی سـواد 96/2 برابر، در افراد با تحصیلات زیردیپلم 22/4 و در گروه باتحصیلات دیپلم 22/1 برابر گروه بـا تحـصیلات دانـشگاهیبـود. از نظـر آمـاری ایـن نـسبت برتـری در گـروه افـراد بـا تحصیلات زیردیپلم معنادار بود (001/0<p). نـسبت برتـری شدید بودن موانع آگاهی و باورها مرتبط دیابت در گروه افـرادتحت درمان انـسولین 26/0 برابـر، در افـراد بـا درمـان تـوأم خوراکی و انسولین، 34/0 گروه با درمان خوراکی (004/0=p) و در گروه درمان توأم (02/0=p) بود. نـسبت برتـری شـدید
جدول 1- آمار توصیفی متغیرهای دموگرافیک و مرتبط با سلامت و بیماری مطالعه
تعداد (درصد) متغیر تعداد (درصد) متغیر
(13/7) 82

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

(45/8)275
(26/3)158
(14/2)85 بی سواد
زیردیپلم دیپلم بالاتر از دیپلم میزان تحصیلات (24/2)145
(54/5)327
(21/3)128 کمتر و مساوی 44
45-64
65 سال و بالاتر گروه های سنی (سال)
(15)90
(42/8)257
(24)144
(15/8)95
(2/3)14 کارمند
خانه دار
شاغل غیرکارمند بازنشسته بیکار نوع شغل (51/3)308
(48/7)292 زن
مرد جنس
(54/2)325
(36/7)220
(9/2)55 خوراکی
انسولین درمانی هر دو نوع درمان دیابت (8/8)53
(91/2)547 مجرد
متأهل وضعیت تأهل
(6)36
(73/7)442
(20/3)122 کمتر از 7
7-8/5
بالاتر از 5/8 (درصد) HbA1c (28/8)173
(71/2)427 دارد
ندارد سابقه خانوادگی ابتلا به دیابت
(15/2)91
(36/7)444
(10/8)65 پایین
متوسط خوب میزان درآمد خانوار (57/7)346
(28/8)173
(13/5)81 تا 5
5-10
بالاتر از 10 سال های سپری شده با دیابت

جدول 2- مدل رگرسیون لجستیک تعیین کننده عوامل مؤثر در موانع آگاهی و باورهای مرتبط با دیابت
فاصله اطمینان(CI)95% نسبت برتری (OR) سطح معناداری (p-value) خطای معیار(SE) ضریب رگرسیون(B) متغیر مستقل باقیمانده در مدل
حد بالا حد پایین 0/669
0/597 0/188
0/152 1
0/355
0/301 0/001
0/001 0/323
0/349 -1/036
-1/200 کمتر از 5
10-5 بیش از 10 سال های سپری شده با دیابت
6/533
9/773
3/674 0/920
2/515
0/410 1
2/96
4/22
1/22 0/069
<0/001
0/715 0/597
0/539
0/559 1/086
1/978
0/205 دانشگاهی بی سواد
زیردیپلم دیپلم سطح تحصیلات
0/648
0/888 0/107
0/130 1
0/263
0/340 0/004
0/028 0/460
0/489 -1/335
-0/078 خوراکی انسولین هر دو نوع درمان

0/606 –
0/213 1
0/359 –
0/001 –
0/267 –
-1/023 زیر 65
بالای 65 گروه های سنی (سال)
1/409
0/220 0/249
0/074 1
0/593
0/128 –
0/23
<0/001 0/442
0/278 -0/523
-2/058 کمتر از 7
7-8/5
بالاتر از 5/8 HbA1C

بودن موانع آگاهی و باورها مرتبط دیابت در افـراد بـالای 65 سال 35/0 برابر گروه زیر 65 سـال (001/0=p) بـود . نـسبتبرتری شدید بودن موانع آگاهی و باورها مرتبط دیابت در افرادباHbA1C 5/8-7، 59/0 برابر، در افراد باHbA1C بـالاتراز 5/8، 12/0 برابر گروه باHbA1C کمتر از 7 بـود. از نظـرآماری این نسبت برتری در گروه با HbA1C بـالاتر از 5/8، (001/0<p) معنادار بود و نشان داد که کنترل نامطلوب دیابت در شدید بودن موانـع آگـاهی و باورهـا مـرتبط دیابـت تـأثیر معناداری داشت ( جدول شماره 2).
بحث
1268732239263Downloaded from jne.ir at 10:30 +0330 on Wednesday October 11th 2017

Downloaded from jne.ir at 10:30 +0330 on Wednesday October 11th 2017

1268732239263Downloaded from jne.ir at 10:30 +0330 on Wednesday October 11th 2017

Downloaded from jne.ir at 10:30 +0330 on Wednesday October 11th 2017

  • 1

دیدگاهتان را بنویسید